Czym jest Bosfor i dlaczego warto zobaczyć go z wody?
Bosfor to cieśnina, która łączy Morze Czarne z Morzem Marmara i wyznacza granicę między Azją a Europą. Jej długość między latarniami granicznymi wynosi 31 kilometrów. Najwęższy odcinek, między przylądkiem Kandilli a Aşiyan, ma 700 metrów szerokości, więc brzegi są z łodzi dobrze widoczne. Oba brzegi są gęsto zabudowane, a metropolia Stambułu wychodzi na obie strony wody. Z pokładu widać więc miasto z innej perspektywy niż z ulicy: pałace, meczety, wsie i mosty. Cieśnina jest też ważną drogą dla towarów płynących z Rosji, dlatego po wodzie wciąż pływają statki handlowe obok łodzi pasażerskich. Jeśli chcesz zaplanować cały pobyt, zacznij od atrakcji Stambułu, a na Bosfor przeznacz osobny dzień.
Żeby dobrze zobaczyć mosty i pałace, warto na miejscu wybrać wycieczkę z przewodnikiem po Bosforze. (link partnerski)
Promy miejskie czy wycieczka turystyczna?
Najczęściej wybierane są dwa sposoby: prom miejski i wycieczka po Bosforze, czyli wycieczka łodzią turystyczną. Oba płyną po wodzie, ale służą innym celom, a wycieczka łodzią i prom to dwa różne wybory.
| Rodzaj | Skąd zwykle wypływa | Do czego się nadaje |
|---|---|---|
| Prom miejski | z przystani nad Bosforem, na przykład w Üsküdarze | przeprawa między brzegami w zwykłym ruchu miasta |
| Wycieczka turystyczna | z nabrzeży w pobliżu centrum | płynie wzdłuż brzegów i pokazuje pałace oraz wsie |
Üsküdar jest ważnym węzłem komunikacyjnym. Z przystani odpływają promy w stronę europejskiej części miasta i do wybranych osiedli nad cieśniną. Prom wybiera się, gdy zależy na szybkiej przeprawie, a wycieczkę łodzią wybiera się, gdy zależy na widokach i komentarzu z pokładu. Cenę biletu promu miejskiego sprawdź w kasie przystani lub w rozkładzie przewoźnika. Cenę wycieczki po Bosforze sprawdź u operatora łodzi turystycznej, na jego stronie lub w kasie. Przed zakupem przeczytaj opis trasy, bo nie każda wycieczka obejmuje te same brzegi.
Jak głęboki i szeroki jest Bosfor?
Szerokość Bosforu zmienia się wyraźnie. Najszersze miejsce, 3420 metrów, leży między Umuryeri a Büyükdere Limanı. Najwęższe, 700 metrów, jest między Kandilli a Aşiyan. Głębokość wynosi od 13 do 110 metrów, a średnio 65 metrów. Najgłębszy punkt znajduje się między Kandilli a Bebek, na 110 metrach. Najpłycej jest przy przylądku Aşiyan, na 13 metrach, oraz przy Kadıköy İnciburnu, na 18 metrach.
Woda płynie w dwóch kierunkach. Warstwa słodka, bliżej powierzchni, płynie na południe. Słona warstwa przy dnie płynie na północ. Przy brzegach część linii wzmocniono betonem lub gruzem, a odcinki narażone na osadzanie się mułu są okresowo pogłębiane.
Przy południowym wejściu do cieśniny leży Złoty Róg, zatoka, która przez wieki chroniła Konstantynopol jako fosa i miejsce postoju floty. Od XIX wieku stała się historyczną dzielnicą w sercu Stambułu. Z łodzi dobrze widać jej ujście, zwłaszcza w miejscach, gdzie brzeg jest niski.
Które mosty i przeprawy widać z wody?
Między brzegami Stambułu prowadzą trzy mosty. Najbardziej znany to most bosforski, oficjalnie nazywany Mostem 15 Lipca Męczenników. Jego europejski pylon stoi tuż przy meczecie Ortaköy, więc z wycieczki łodzią oba obiekty widać razem. Most łączy brzegi ponad wodą, a z pokładu widać jego konstrukcję z bliska.
Bosfor można też przekroczyć pod wodą. Linia kolejowa Marmaray biegnie tunelem pod cieśniną, od Üsküdaru do Sirkeci. Dzięki temu pod wodą nie trzeba przepływać, żeby przejechać na drugi brzeg. Ta przeprawa działa niezależnie od pogody i od ruchu na wodzie.
Pod mostem przepływają promy i łodzie wycieczkowe. Przy wysokich falach lub silnym ruchu kursy mogą się zmieniać. Dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny plan na stronie przewoźnika.
Które pałace i twierdze stoją nad wodą?
Nad Bosforem stoi kilka pałaców zbudowanych w XIX wieku. Çırağan Palace powstał w 1871 roku z polecenia sułtana Abdülaziza i leży między Beşiktaş a Ortaköy. Po pożarze w 1910 roku został odnowiony w latach 80. XX wieku i dziś działa jako luksusowy hotel. Pałac Esma Sultan, z 1875 roku, stoi przy moście. Po pożarze z 1975 roku odnowiono go w latach 90., a od 2001 roku działa jako miejsce wydarzeń. Jego zewnętrze zachowało ślady pożaru, co daje ciekawy kontrast z nowoczesnym wnętrzem.
Na europejskim brzegu wiele osób wybiera pałac Dolmabahçe. Z wody widać go jako część długiej linii pałaców ciągnących się wzdłuż brzegu.
Najstarsze budowle nad cieśniną to twierdze. Anadoluhisarı, zwana zamkiem anatolijskim, pochodzi z 1393 roku i stoi po azjatyckiej stronie. Rumelihisarı, zamek europejski, zbudowano w 1451 roku. Osmanowie postawili je po obu stronach cieśniny przed zdobyciem Konstantynopola w 1453 roku.
Dlaczego warto zobaczyć Ortaköy?
Ortaköy leży na europejskim brzegu Bosforu, w dzielnicy Beşiktaş. Nazwa znaczy "środkowa wieś", a dzielnica zachowała wiejski układ nadbrzeża. Najbardziej znanym punktem jest meczet Ortaköy. Jest to budowla neobarokowa, zlecona przez sułtana Abdülmecida I i zbudowana w latach od 1854 do 1856. Projektowali ją ojciec i syn, Garabet Amira Balyan i Nigoğayos Balyan. Wcześniejszy meczet na tym miejscu powstał w XVIII wieku.

Meczet stoi tuż nad wodą i jest dobrze widoczny z przepływających łodzi. Dlatego wiele wycieczek zwalnia właśnie w tym miejscu. Plac Ortaköy otacza kilka kawiarni i sklepów, a w dzielnicy działają szkoły, między innymi Kabataş Erkek Lisesi i Uniwersytet Galatasaray.
Na wycieczkę łodzią warto wziąć aparat lub telefon z zapasem miejsca. Ortaköy dobrze wygląda z wody, zwłaszcza gdy łódź płynie wzdłuż brzegu w stronę mostu.
Çengelköy i inne wsie z nazwami na -köy
Końcówka -köy oznacza wieś. Wiele wsi nad Bosforem wyrosło już w czasach bizantyjskich, ale rozwinęło się dopiero w XIX wieku. Do początku XX wieku większość z nich była dostępna tylko łodzią, zwaną kajkiem. Dziś to przedmieścia Stambułu, a nazwy nadal o tym przypominają. Oprócz Ortaköy są tu Yeniköy, Arnavutköy i Vaniköy.

Çengelköy leży po azjatyckiej stronie cieśniny. Był znany z słodkich ogórków. Arnavutköy, po europejskiej stronie, słynął z truskawek. Każda z tych wsi miała inny charakter, co do dziś widać w układzie uliczek i w niewielkich nadbrzeżach.
Çengelköy jest dobrym przystankiem dla osób, które chcą zobaczyć mniejsze osiedle nad wodą. Spacer po nadbrzeżu zajmuje niewiele czasu, a widoki z brzegu dają obraz życia nad cieśniną z dala od największych atrakcji.
Od czego zacząć planowanie wycieczki po Bosforze?
Zacznij od wyboru rodzaju przeprawy. Prom miejski jest prostszy i bardziej praktyczny. Wycieczka łodzią daje widoki i opowieść z pokładu. Ceny i rozkłady sprawdź przed wyjazdem na oficjalnej stronie przewoźnika. Zanim kupisz bilet, zobacz, które brzegi obejmuje trasa.
Jeśli zależy ci na zachodzie słońca, wybierz późne popołudnie i sprawdź, czy ostatni kurs wraca przed zmrokiem. Dobrze jest zostawić zapas czasu na powrót do centrum.
Po wycieczce dobrze połączyć oglądanie wody ze spacerem. Z przystani łatwo dojść w stronę Taksim, placu w centrum nowoczesnego Stambułu. Kto ma cały dzień, może zaplanować dłuższy wyjazd na wyspy książęce, gdzie nie jeździ się samochodami.
Link partnerski Stambuł: noclegi. Sprawdź ceny noclegów
