Przejdź do treści
Zwiedzamy Turcję

Przewodnik po Turcji dla osób, które same planują wyjazd.

Zwiedzamy Turcję
Turcja egejska

Turcja egejska: przewodnik po wybrzeżu Morza Egejskiego

Redakcja Zwiedzamy Turcję10 min czytania
Turcja egejska
Fot. Carl Campbell from Santiago de Querétaro, CC BY 2.0

Turcja egejska to zachodnie wybrzeże Turcji nad Morzem Egejskim, z kurortami, starożytnymi miastami i portem w Izmirze. Ten przewodnik pokazuje klimat, dojazd z lotnisk, najważniejsze miejsca i sposób wyboru bazy. Na końcu znajdziesz, od czego zacząć planowanie.

Gdzie leży Turcja egejska i czym się wyróżnia?

Turcja egejska to jeden z siedmiu regionów geograficznych Turcji, położony w jej zachodniej części. Od zachodu graniczy z Morzem Egejskim, od północy z regionem Morza Marmara, od wschodu z Anatolią Centralną, a od południa z regionem Morza Śródziemnego. Region zajmuje około 85 000 kilometrów kwadratowych i obejmuje osiem prowincji. Głównym miastem regionu jest Izmir, a obok niego duże ośrodki to Manisa, Aydın, Denizli, Muğla, Afyonkarahisar i Kütahya.

Spośród czterech regionów nadmorskich Turcji to właśnie egejski ma najdłuższe wybrzeże. Ogólny przegląd atrakcji całej Turcji znajdziesz w atrakcjach Turcji. Ta strona skupia się na wybrzeżu i zabytkach w jego pobliżu. Na północnym wybrzeżu wiele osób wybiera Ayvalık oraz Çeşme, a oba te kierunki mają osobne przewodniki.

Przyroda regionu: lasy i zarośla śródziemnomorskie

Krajobraz wybrzeża należy do śródziemnomorskiego typu roślinności. Dominują tu twardolistne lasy i lasy mieszane, a także zarośla typowe dla suchego klimatu. Na wschodzie i w głębi lądu pojawiają się lasy iglasto-liściaste, znane z obszarów górskich Anatolii.

Ta roślinność tłumaczy, dlaczego latem krajobraz jest suchy i brązowy, a wiosną zielony. Warto to uwzględnić przy wyborze trasy, bo w wyższych partiach gór zieleń utrzymuje się dłużej niż na samym wybrzeżu.

Podział regionu na mniejsze obszary

Region dzieli się na sekcje i obszary o własnym charakterze. Część zachodnia to Sekcja Egejska, a w jej skład wchodzą m.in. obszar Edremit, obszar Bakırçay, obszar Gediz oraz obszar İzmir. Dalej na południe leżą obszary Küçük Menderes, Büyük Menderes i Menteşe.

Osobną częścią jest Sekcja Wewnętrznej Zachodniej Anatolii. Różni się od wybrzeża klimatem i krajobrazem, bo leży dalej od morza. Dla planującego wyjazd ważne jest to, że nad morzem zwykle wybiera się jeden z obszarów, a nie cały region naraz.

Prowincje regionu: które leżą w całości, a które częściowo?

Część prowincji leży w całości w regionie egejskim. Są to Aydın, İzmir, Manisa i Uşak. Kolejne cztery, Afyonkarahisar, Denizli, Kütahya i Muğla, leżą w większości w regionie.

Pozostałe prowincje należą do regionu tylko częściowo. Są to Balıkesir, Bilecik, Bursa, Çanakkale i Eskişehir. Jeśli planujesz wyjazd na północ, np. do Troi, pamiętaj, że Çanakkale nie jest w całości egejskie, więc część trasy może wypadać poza regionem.

Przy planowaniu przejazdów warto znać ten podział, bo nazwa prowincji nie zawsze oznacza, że całe miasto leży nad morzem.

Kiedy jechać? Klimat w Turcji egejskiej

Najlepiej wybrać się wiosną lub jesienią, bo latem jest gorąco i prawie nie pada. Poniżej miesięczne wartości dla Aydın, dużego miasta regionu.

Miesiąc Średnia najwyższa (°C) Średnia najniższa (°C) Opady (mm)
Styczeń 13 4 103
Luty 15 5 86
Marzec 18 7 71
Kwiecień 23 10 57
Maj 28 14 35
Czerwiec 34 18 18
Lipiec 36 20 8
Sierpień 36 20 5
Wrzesień 32 17 16
Październik 27 13 45
Listopad 20 8 90
Grudzień 15 6 117

Najcieplej jest w lipcu i sierpniu, kiedy średnia najwyższa temperatura sięga 36 stopni. Najwięcej deszczu spada w grudniu, 117 milimetrów, a najsuchszy jest sierpień, z 5 milimetrami opadów. Na wybrzeżu panuje klimat śródziemnomorski, z gorącymi, suchymi latami i łagodnymi, wilgotnymi zimami. W głębi regionu zimy są chłodniejsze i bywa śnieg.

Morze nagrzewa się później niż ląd, więc na plażowanie najlepiej wybrać jesień.

Jak dolecieć i dojechać na wybrzeże?

Region obsługują trzy lotniska, które warto znać. Lotnisko İzmir Adnan Menderes leży w pobliżu Efezu i Izmiru, a stąd da się dojechać do ruin Efezu. Lotnisko Milas-Bodrum obsługuje kurorty wokół Bodrum. Na południu regionu działa też lotnisko Dalaman, które warto uwzględnić, gdy planujesz wyjazd w rejon Muğli.

Z lotniska na miejsce dojedziesz autobusem lotniskowym, taksówką albo samochodem z wypożyczalni. Trasy i godziny kursów zmieniają się, więc sprawdź je przed wyjazdem na oficjalnej stronie lotniska Adnan Menderes i w rozkładzie autobusów do centrum Izmiru.

Odległości między kurortami są duże. Didim leży około 100 kilometrów na północ od Bodrum, więc to osobna wyprawa, a nie dojazd na chwilę.

Izmir: port z historią sięgającą Smyrny

Izmir to port na środkowym wybrzeżu Turcji, znany w starożytności jako Smyrna. Miasto leży w szerokiej zatoce, osłoniętej przed zimowymi sztormami, co od dawna sprzyjało handlowi. Ślady starej Smyrny znajdują się pięć kilometrów na północ od dzisiejszego centrum, w dzielnicy Bayraklı.

Gęste kłęby dymu unoszące się nad płonącą zabudową portowego miasta, widziane od strony wody.
Wielki pożar Smyrny, widok z włoskiego statku na płonące miasto Fot. Unknown authorUnknown author, Public domain

Głównym placem jest Konak, a dominuje na nim wieża zegarowa z 1901 roku. Przy porcie działa Asansör, winda z 1907 roku, która wwozi pasażerów na wzgórze. W Smyrna Agorze zachowały się ruiny rynku z czasów hellenistycznych i rzymskich. Nad miastem góruje Kemeraltı, czyli bazar, a w pobliżu stoi pomnik Atatürka z 1932 roku.

Muzeum Archeologiczne w Izmirze pokazuje przede wszystkim znaleziska z czasów rzymskich. Godziny otwarcia sprawdź przed wizytą na oficjalnej stronie muzeum.

Izmir: od Smyrny po niepodległość w 1922 roku

Smyrnę według przekazów założyli Trojanie. Homer, autor Odysei z VIII wieku przed naszą erą, według tradycji urodził się w tym mieście, a jego poemat opisuje wojnę Greków z Trojanami. Nie wiadomo, czy Homer rzeczywiście pochodził z tego miasta, ale duży port nad zatoką pasuje do tej tradycji.

W średniowieczu miasto przechodziło z rąk do rąk. W 1415 roku włączył je do Imperium Osmańskiego sułtan Mehmed I. Pod rządami Sulejmana Wspaniałego Smyrna stała się dużym centrum handlowym. Mieszkało tu wiele narodowości: Grecy, Żydzi, Ormianie, Turcy, Włosi i Francuzi, z własną kulturą, językiem i kuchnią.

Po I wojnie światowej w mieście rządziła Grecja, a wojska tureckie odbiły Izmir 9 września 1922 roku. Ten dzień jest obchodzony jako dzień niepodległości miasta. Traktat z Lozanny z 1923 roku przywrócił ten obszar Turcji. Więcej o tym, jak zmieniała się ludność miasta, opisuje osobny przewodnik: przewodnik po Izmirze.

Izmir w lecie i zimą

Izmir ma subtropikalny klimat śródziemnomorski. Lato jest gorące i bezdeszczowe, ale wilgotne, więc temperatury w lipcu i sierpniu sięgające 30 do 35 stopni odczuwa się jak około 40 stopni. Zimy są łagodne, z temperaturami w okolicach 12 do 16 stopni i okresowymi ulewami.

Śniegu w mieście zwykle nie ma. Wiosna i jesień są ciepłe i przyjemne, a najlepszy czas na plażę to jesień. We wrześniu i październiku woda w morzu ma około 20 stopni, bo morze nagrzewa się z opóźnieniem względem lądu.

Efez w historii: Androklos, Lidia i Persowie

Efez był starożytnym miastem greckim na wybrzeżu Jonii, w dzisiejszym Selçuk w prowincji İzmir. Według legendy założył go książę Aten Androklos, który po śmierci ojca opuścił kraj. Miasto należało do Związku Jońskiego, obejmującego dwanaście miast. Wiele osób zna dziś Efez z Biblioteki Celsusa, a świątynia Artemidy, jeden z siedmiu cudów świata, stała w jego pobliżu.

Marmurowy antyczny posąg młodego mężczyzny z uszkodzonym ramieniem na ciemnym tle.
Muzeum Archeologiczne w Izmirze: posąg przedstawiający Androklosa z Efezu Fot. Carole Raddato from FRANKFURT, Germany, CC BY-SA 2.0

W VI wieku przed naszą erą Efez był sojusznikiem królestwa Lidii, bo jego port zapewniał Lidii dostęp do handlu. Po podboju Lidii przez Persów mieszkańcy Jonii zostali włączeni do imperium perskiego w 547 roku przed naszą erą. W 498 roku przed naszą erą Efezjanie wzięli udział w powstaniu jońskim przeciw Persji.

Ruiny Efezu obejmują obszar 662,62 hektara, a strefa buforowa ma 1246,3 hektara. Wpis na listę UNESCO z 2015 roku dotyczy tego obszaru.

Efez i okolice: co łączy ruiny z wybrzeżem?

Efez to jedno z najczęściej odwiedzanych stanowisk w regionie. Stanowisko jest dostępne dla zwiedzających, a dojazd do niego jest prosty z lotniska Adnan Menderes i z kurortu Kuşadası.

Dla wielu osób Efez jest dobrą okazją do połączenia zwiedzania z plażą. Wystarczy jeden dzień na ruiny, a potem powrót nad morze. Aktualną cenę biletu sprawdź przed zakupem na oficjalnej stronie stanowiska archeologicznego Efezu.

Bodrum i wybrzeże południowe

Bodrum to kurort na południowym wybrzeżu Morza Egejskiego. Jest to kurort budżetowy i masowy, z rozbudowaną infrastrukturą i licznymi usługami. Sezon trwa tu dłużej niż w innych tureckich kurortach, bo klimat jest łagodny.

Historia miasta zaczyna się w Halikarnasie. Mauzolos, rządca Karii, kazał zbudować dla siebie ogromny grobowiec. Nie został on ukończony przed jego śmiercią w 353 roku przed naszą erą, a od jego nazwy pochodzi słowo „mauzoleum”.

W 1402 roku Joannici zbudowali na miejscu dawnej wyspy zamek, wykorzystując kamienie z grobowca. Dziś w zamku mieści się Muzeum Archeologii Podwodnej. Bodrum przyciągnęło też turystów po tym, jak pisarz Cevat Şakir Kabaağaçlı, znany jako Halikarnas Balıkçısı, opisał tradycyjne życie rybaków. Jego „niebieskie wycieczki” łodziami typu gulet zainspirowały wielu naśladowców.

Kuşadası, Marmaris i Didim: kurorty na wybrzeżu

Kuşadası to kurort, z którego dojeżdża się do ruin Efezu. Wiele osób łączy tu plażę z wycieczką w czasy starożytne, bo odległość nie jest duża.

Marmaris ma w pobliżu wyspę Sehir, którą pokazuje się na zdjęciach regionu. To miejsce dla osób, które lubią zatoki i wodę przy mieście.

Didim leży około 100 kilometrów na północ od Bodrum. Jest za daleko, by słyszeć dyskoteki Bodrum, więc to spokojniejsza możliwość dla osób szukających ciszy. W Didim znajduje się świątynia Apolla.

Troja, Pergamon i Çanakkale: zabytki na północy

Prowincja Çanakkale leży częściowo w regionie egejskim. Stąd łatwo połączyć zwiedzanie Troi z resztą wyprawy po północnej części wybrzeża.

Wiszący most z czerwonymi pylonami rozpięty nad błękitną wodą cieśniny, na pierwszym planie trawa i łódka
Most Çanakkale 1915 nad cieśniną Dardanele Fot. Ail Subway, CC BY-SA 4.0

Na północy regionu leży też Pergamon, znany z akropolu i Asklepiejonu. To dobre miejsce na dzień zwiedzania poza wybrzeżem, zanim wrócisz nad morze.

Muğla, Fethiye, Kalkan i Dalyan: wybrzeże licyjskie

Prowincja Muğla leży w większości w regionie egejskim. Na jej południowym wybrzeżu znajduje się kilka miejsc, które wiele osób łączy w jeden wyjazd.

Fethiye to kierunek z atrakcjami w mieście i okolicach. Kalkan oferuje spokojniejsze wybrzeże licyjskie, bez tłumów z dużych kurortów. Dalyan znany jest z żółwi, grobowców wykutych w skałach i plaży İztuzu.

Ta część wybrzeża dobrze pasuje do wyjazdu z dłuższym pobytem w jednym miejscu, zamiast przeskakiwania między kurortami.

Turcja egejska a Riwiera: czym się różni

Turcja egejska czy riwiera turecka to pytanie, które warto sobie zadać przed wyjazdem. Wybrzeża hiszpańskie i włoskie straciły sporo krajobrazu przez betonowe bloki mieszkalne. Turcja egejska uniknęła tego w wielu miejscach, choć Bodrum szybko stał się masowym kurortem, który ludzie porównują do hiszpańskiego Benidorm.

W tureckich kurortach łatwo znaleźć dobrą bazę usług i konkurencyjne ceny. Równocześnie wystarczy odjechać kawałek od centrum, by znaleźć ciche zatoczki i ruiny starożytnych miast. Dla wielu osób to właśnie połączenie plaży z zabytkami jest największą zaletą regionu.

Od czego zacząć planowanie?

Zacznij od wyboru, co jest dla ciebie najważniejsze: zabytki, plaża czy spokój. Efez i Izmir pasują do zwiedzania, Bodrum do plaży i życia kurortowego, a Kalkan i Dalyan do ciszy.

Potem wybierz termin. Wiosna i jesień są najlepsze, bo latem jest bardzo gorąco, a w grudniu spada najwięcej deszczu. Na podstawie wybranego kierunku dobierz lotnisko, Izmir dla Efezu i Bodrum dla kurortów południowych.

Na koniec sprawdź aktualne ceny biletów, godziny otwarcia i połączenia, bo te informacje zmieniają się co sezon.

Co Efez zawdzięcza historii chrześcijaństwa?

Efez był ważnym miastem wczesnego chrześcijaństwa. Jeden z listów apostoła Pawła został skierowany do jego mieszkańców, a wśród siedmiu kościołów Azji opisanych w Księdze Objawienia wymieniono również kościół w Efezie. Według przekazów Ewangelia Jana mogła tu powstać, co dodaje miastu znaczenia dla historii religii.

W V wieku w Efezie odbyło się kilka chrześcijańskich soborów, a jeden z nich nazywa się Soborem Efeskim. Miasto nie utrzymało jednak dawnej pozycji. Goci zniszczyli je w 263 roku, a w 614 roku trzęsienie ziemi uszkodziło część zabudowy. Po odbudowie miasto nadal traciło znaczenie, bo port zamulała rzeka Küçükmenderes.

Ten wątek dobrze uzupełnia zwiedzanie Biblioteki Celsusa i świątyni Artemidy, bo pokazuje, że Efez przez wieki był miejscem o różnych wierzeniach i epokach. Na samym stanowisku widać zarówno ruiny rzymskiego miasta, jak i pozostałości po wcześniejszych warstwach osadnictwa.

Przy planowaniu warto zarezerwować na Efez co najmniej kilka godzin, bo obszar ruin jest rozległy. Dobrze też wcześniej zaplanować trasę między ruinami a miejscem noclegu, zwłaszcza jeśli bazą jest Kuşadası.

Izmir: meczety i bazar Kemeraltı

Izmir ma w centrum kilka zabytkowych meczetów, które stoją w pobliżu dużego bazaru Kemeraltı. Najstarszy z nich, Hisar Mosque, powstał w latach 90. XVI wieku i uchodzi za wyraźny przykład architektury islamskiej. Obok niego znajduje się Kızlarağası Hanı, dawny zajazd, który dziś jest częścią handlowej części miasta.

Wewnątrz bazaru stoją Başdurak Mosque z 1652 roku i Kemeraltı Mosque z 1671 roku, położony po zachodniej stronie targu. Dalej, około 100 metrów na wschód od ulicy wzdłuż bazaru, stoi Şadırvanaltı Mosque z 1636 roku. Każdy z tych meczetów leży blisko siebie, więc da się je odwiedzić podczas jednego spaceru.

Najciekawszy pod względem formy jest Konak Mosque, mały meczet ośmioboczny z 1755 roku. Jego wnętrze zdobią płytki z Kütahya, a wejście jest wspólne dla mężczyzn i kobiet. Nieco nowszy Salepçioğlu Mosque powstał w 1905 roku i nosi imię sędziego islamskiego, który go ufundował.

Bazar najlepiej odwiedzać rano, kiedy w uliczkach jest mniej tłoku. Przy wizycie w meczetach trzeba zachować strój odpowiedni do miejsca kultu.

Link partnerski Turcja egejska: noclegi. Sprawdź ceny noclegów

Link partnerski Izmir: loty. Sprawdź loty

Odpowiedzi na częste pytania

Czy ruiny Efezu są na liście UNESCO?
Tak, ruiny wpisano na listę UNESCO w 2015 roku. Stanowisko jest dostępne dla zwiedzających.
Kiedy najlepiej jechać na wybrzeże egejskie?
Najlepsze są wiosna i jesień. Jesienią plażowanie jest przyjemniejsze, bo morze nagrzewa się później niż ląd.
Który kurort wybrać na tani wyjazd?
Bodrum opisuje się jako kurort budżetowy i masowy, z dobrą bazą usług i konkurencyjnymi cenami.
Czy z Bodrum łatwo pojechać do Didim?
Didim leży około 100 kilometrów na północ od Bodrum, więc to osobna wyprawa, a nie krótki dojazd.
Co zobaczyć w zamku w Bodrum?
Zamek, zbudowany przez Joannitów w 1402 roku, mieści Muzeum Archeologii Podwodnej.
Ile lat temu Smyrna była miastem Trojan?
Według przekazów Smyrnę założyli Trojanie, a miasto leżało w miejscu dzisiejszej dzielnicy Bayraklı.
Prześlij znajomym
Obok tego tekstu

Przeczytaj też