Czym jest Pałac Dolmabahçe i co w nim zobaczysz?
Pałac Dolmabahçe to XIX-wieczna rezydencja cesarska leżąca nad europejskim brzegiem Bosforu, w Stambule. Służył jako główne centrum administracyjne Imperium Osmańskiego w latach od 1853 do 1887 oraz od 1909 do 1922. Od 1924 roku, po zniesieniu kalifatu, jego własność przeszła na dziedzictwo narodowe nowej Republiki Turcji. Dziś zarządza nim Dyrekcja Pałaców Narodowych, podległa Wielkiemu Zgromadzeniu Narodowemu Turcji.

Budynek łączy elementy baroku, rokoka i klasycyzmu z tradycyjną architekturą osmańską. Z zewnątrz widać klasyczny układ dwóch skrzydeł z dużym ryzalitem na środku, najlepiej widoczny od strony Bosforu. Funkcjonalnie pałac dzieli się na część reprezentacyjną i prywatną, a trasa przechodzi przez obie. Pałac to jeden z punktów na liście atrakcje Stambułu, ale wymaga osobnego planu, bo zwiedzanie jest rozległe.
Przed wizytą warto sprawdzić dni otwarcia, a wygodnym wyborem będzie bilet z przewodnikiem audio. (link partnerski)
Dlaczego pałac powstał i ile kosztował?
Budowę zlecił sułtan Abdülmecid I, a prace trwały od 1843 do 1853 roku. Wcześniej władcy mieszkali w Pałacu Topkapı, który nie spełniał standardów stylu, luksusu i wygody znanych z europejskich dworów. Na miejscu dawnego nadmorskiego pałacu w Beşiktaş powstał nowoczesny budynek. Prace budowlane prowadził Hacı Said Ağa.
Projekt opracował architekt Garabet Balyan, a realizację wspierali jego syn Nigoğayos Balyan i Evanis Kalfa. Wszyscy należeli do ormiańskiej rodziny Balyanów, osmańskich architektów dworskich.
Koszt był ogromny. Wyniósł pięć milionów lir osmańskich, czyli 35 ton złota, co odpowiadało mniej więcej ćwierci rocznych wpływów podatkowych. Budowę sfinansowano między innymi masową emisją pieniądza papierowego i pożyczkami zagranicznymi. Wydatki obciążyły skarb państwa i pogłębiły kłopoty finansowe imperium, które w październiku 1875 roku nie wywiązało się z długu publicznego.
Jak dojechać do pałacu i gdzie leży?
Pałac stoi na europejskim brzegu Bosforu, w rejonie Beşiktaş. Ten odcinek wybrzeża, od Beşiktaş do Sarıyer, jest zabudowany pałacami, parkami i nadbrzeżnymi rezydencjami. Teren był pierwotnie zatoką, na której kotwiczyła flota osmańska. W XVIII wieku zasypano go i zamieniono w cesarski ogród. Nazwa pochodzi z perskich słów dolma, czyli „wypełniony”, i bahçe, czyli „ogród”.
Z centrum, na przykład z Taksimu, najwygodniej dojechać komunikacją miejską. Najprostszym wyborem jest tramwaj, ale konkretną linię i przystanek przy pałacu warto sprawdzić w oficjalnym rozkładzie przewoźnika miejskiego przed wyjazdem. Taksówka także dowiezie pod bramę, a czas jazdy zależy od ruchu w mieście.
Główne wejście dla zwiedzających znajduje się przy wąskiej stronie południowej budynku. Brama Sułtana wychodzi na aleję Dolmabahçe, więc to dobry punkt orientacyjny na mapie.
Ile czasu i ile kosztuje wizyta?
Ceny biletów i zasady ich zakupu zmieniają się, dlatego sprawdź je przed wyjazdem na oficjalnej stronie Dyrekcji Pałaców Narodowych. Cena może zależeć od wybranej części pałacu, więc porównaj warianty przed zakupem.
Pałac ma 285 pomieszczeń, 46 sal, sześć łaźni i 68 toalet. Nie da się zobaczyć wszystkiego w jednym przejściu, dlatego czas wizyty zależy od tego, czy idziesz tylko przez część reprezentacyjną, czy także przez harem. Orientacyjny czas wybranej trasy warto sprawdzić na oficjalnej stronie obiektu.
Zacznij planowanie od wyboru części, które chcesz zobaczyć. Od tego zależy długość zwiedzania i tempo. Jeśli planujesz także inne punkty w mieście, doliczaj czas dojazdu między nimi.
Jak wygląda trasa przez część selamlık?
Selamlık, czyli południowe skrzydło zwane też Mabeyn-i Hümâyûn, to część z salami reprezentacyjnymi. Tu przyjmowano urzędników i zagranicznych dyplomatów. Zwiedzanie zaczyna się w sali Medhal, gdzie goście czekali, aż urzędnik protokołu wprowadzi ich dalej. Przy ścianach stoją stoliki Boulle z tughrą sułtana Abdülmecida, a na kominku widać jego monogram.
Angielski żyrandol na środku sali ma sześćdziesiąt ramion. Obicia i zasłony są z tkanin Hereke w barwie królewskiej czerwieni. Pokoje od strony morza zajmowali wielki wezyr i ministrowie, a pokoje od strony lądu urzędnicy dworu i członkowie Zgromadzenia.
Druga sala po Medhal, po prawej stronie, to Sala Urzędników zwana też Kafelkową. Wisi tam obraz Pochód Surre Stefana Ussiego, który przedstawia karawany jadące z Stambułu do Mekki. Między skrzydłami leży Sala Ceremonialna, czyli Muayede Salonu, o powierzchni 2000 metrów kwadratowych i kopule wysokości 36 metrów.
Co zobaczyć w części harem?
Harem to północne skrzydło, przeznaczone dla sułtana, jego rodziny i kobiet dworu. Składał się z ośmiu połączonych apartamentów, a każdy miał własną łazienkę. Mieszkały tu żony, faworytki, nałożnice oraz matka sułtana, czyli Valide sułtan. Były też pokoje, w których wychowywano dzieci władcy. Harem miał być całkowicie odizolowany od świata zewnętrznego.
Abdülmecid jako pierwszy pozwolił kobietom z haremu wychodzić do sklepów i bazarów pod nadzorem. Wcześniejsi sułtani ograniczali je do tej części pałacu.
Harem wiąże się też z Mustafą Kemalem Atatürkiem, założycielem i pierwszym prezydentem Republiki Turcji. Spędził tu ostatnie dni leczenia i zmarł w pokoju w dawnej części haremu, 10 listopada 1938 roku. Po jego śmierci zatrzymano wszystkie zegary w pałacu, a zegar w jego pokoju nadal wskazuje godzinę zgonu.
Na co zwrócić uwagę w dekoracjach?
Dekoracja pałacu opiera się na złocie i kryształach. Do pozłocenia sufitów użyto 14 ton złota. Ponad 100 kilogramów złota zużyto na ozdoby w całym budynku.
W Sali Ceremonialnej wisi kryształowy żyrandol z 750 lampami, który waży 4,5 tony. Pierwotnie uważano, że to prezent królowej Wiktorii. W 2006 roku odnaleziono jednak rachunek, z którego wynika, że w całości zapłacił za niego sułtan.
Podwójna podkowa schodów kryształowych została zbudowana z kryształu Baccarat, mosiądzu i mahoniu. Kolekcja żyrandoli z kryształu bohemskiego i Baccarat jest w pałacu bardzo rozbudowana. W dekoracji użyto też marmuru z wyspy Marmara, alabastru z Egiptu i porfiru z Pergamonu. Pałac ma także liczne dywany z Cesarskiej Manufaktury Hereke. W kolekcji obrazów znajdują się prace Iwana Ajwazowskiego, który malował na dworze podczas pobytów w Stambule.
Jakie budynki stoją przy pałacu?
Obok pałacu stoi barokowy meczet zaprojektowany przez Garabeta Balyana. Zbudowano go w latach od 1853 do 1855 na zlecenie matki sułtana, Bezm-i Âlem Valide Sułtan. W 1948 roku mieściło się w nim Muzeum Marynarki, a w 1967 roku wrócił do funkcji modlitewnej.
Przed Bramą Sułtana, na placu przy nabrzeżu, stoi wieża zegarowa. Zamówił ją sułtan Abdülhamid II, a zaprojektował dworski architekt Sarkis Balyan w latach od 1890 do 1895. Zegar wyprodukowała francuska firma Jean-Paul Garnier, a zamontował dworski mistrz zegarmistrzowski Johann Mayer.
Przy pałacu znajdowały się też kwatery następcy tronu, kuchnie cesarskie, stajnie, ptaszarnia, szklarnia i warsztat dywanów Hereke. Brama na Bosfor prowadzi bezpośrednio do strony wody.
Od czego zacząć planowanie wizyty?
Zacznij od sprawdzenia spraw, które się zmieniają:
- Ceny, godziny i zasady zakupu biletów sprawdź przed wyjazdem na oficjalnej stronie pałacu.
- Wybierz trasę: część selamlık, harem albo obie części.
- Ustal dojazd tramwajem lub taksówką z miejsca, w którym nocujesz.
- Zasady fotografowania mogą się różnić w poszczególnych salach, więc sprawdź je przed wejściem.
- Doliczaj czas przejazdów, jeśli planujesz inne punkty tego dnia.
Jeśli zostanie czas na inne dzielnice, Balat leży na brzegu Złotego Rogu, a nie Bosforu. To osobny kierunek spaceru, więc nie łącz go z dojściem nad Bosfor bez sprawdzenia trasy.
Dalej w tym temacie: Bosfor: wycieczka łodzią, mosty i pałace z wody.
