Przejdź do treści
Zwiedzamy Turcję

Przewodnik po Turcji dla osób, które same planują wyjazd.

Zwiedzamy Turcję
Kuşadası i Efez

Efez: zwiedzanie, bilety i dojazd z Kuşadası

Redakcja Zwiedzamy Turcję6 min czytania
Efez
Fot. Carlos Delgado, CC BY-SA 3.0

Efez to jedno z największych starożytnych miast greckich i rzymskich w Turcji, z zachowanymi ruinami w dobrym stanie. Ten tekst pokazuje trasę zwiedzania od Bramy Górnej do Biblioteki Celsusa, wyjaśnia, czym różnią się domy tarasowe i Dom Marii, oraz podpowiada, jak dojechać i kiedy najlepiej przyjechać.

Co to jest Efez i gdzie leży?

Efez to starożytne miasto na wybrzeżu Jonii, dziś w prowincji İzmir w zachodniej Turcji. Zanim kupisz bilety, sprawdź, jak dojechać i czy chcesz odwiedzić Dom Matki Boskiej w Efezie. Leży 4 km na zachód od Selçuk i 19 km na północny wschód od kurortu Kuşadası. Miasto założyli w X wieku przed Chrystusem ateńscy i jońscy osadnicy. W epoce klasycznej był jednym z dwunastu miast Związku Jońskiego. Legenda mówi, że założyciel Androklos zginął, broniąc Priene przed Karyjczykami.

Od 129 roku przed Chrystusem miasto należało do Rzymu. Większość widocznych dziś budowli pochodzi właśnie z tego okresu. Miasto było ważnym portem, ale z czasem port zamulił się od rzeki, a ludność przeniosła się bliżej dzisiejszego położenia. W 2015 roku ruiny wpisano na listę UNESCO. Zwiedzanie Efezu to przede wszystkim spacer po rzymskich ulicach i zabytkach z różnych epok.

Jak wygląda trasa od Bramy Górnej?

Większość osób wchodzi przez Bramę Górną. Od niej dojdziesz do agory, czyli dawnego rynku, a potem do łaźni Variusa, portyku i Odeonu, czyli odkrytego kiedyś budynku obrad rady miejskiej. Dalej idzie się wzdłuż portyku obok Prytaneionu, Świątyni Domicjana, posągu Nike i pomnika Memmiusa.

Przez Bramę Herkulesa wchodzisz na ulicę Kuretów, główny deptak miasta, który biegnie na północny zachód. Przy niej stoi fontanna Trajana z około 102 roku, a także płaskorzeźba stopy na kamieniu, wskazująca drogę do domu uciech. Dalej są Świątynia Hadriana z około 117 roku, łaźnie Scholastikii, Oktagon i latryna. Trasę kończy fasada Biblioteki Celsusa, która przez lata była znana z turystycznych folderów.

Czy domy tarasowe warto oglądać osobno?

Domy tarasowe to jedyny obiekt w Efezie z dodatkową opłatą poza biletem wstępu. Warto go traktować jako osobną część zwiedzania. Była to zamożna dzielnica mieszkaniowa na zboczu nad ulicą Kuretów. Domy ozdobiono marmurem i mozaikami. Wykopaliska trwają tu od lat 60. XX wieku, a cały obszar osłonięto zadaszeniem, z kładkami i tablicami informacyjnymi.

Obok Oktagonu zachowała się bardzo dobrze latryna dla około 48 osób. Tylko mieszkańcy domów tarasowych i nieliczni bogacze mieli własne toalety. Woda z łaźni przepływała pod siedziskami. Warto też wiedzieć, że nazwa tzw. Domu Rozkoszy może być myląca. Wiele elementów z tej części uznano za dowody istnienia burdelu, ale to mogła być prywatna, bardzo droga rezydencja.

Teatr i Świątynia Artemidy: co zostało?

Teatr w Efezie mógł pomieścić 24 000 widzów. Jest to jeden z najbardziej okazałych zabytków w całym kompleksie i dobrze pokazuje skalę miasta w czasach rzymskich. Z dawnych budowli zachowało się wiele elementów, a wiele miejsc w obrębie teatru można dokładnie obejrzeć z góry.

Słynna Świątynia Artemidy została ukończona około 550 roku przed Chrystusem i uznawana była za jeden z siedmiu cudów świata. Według legendy spłonęła w 356 roku przed Chrystusem, a mieszkańcy od razu ją odbudowali. Aleksander Wielki chciał ją sfinansować, ale mieszkańcy odmówili. Dziś z tej świątyni prawie nic nie zostało, a jej dawny blask najlepiej odtworzyć sobie, oglądając eksponaty w muzeum.

Dom Marii w Efezie: czy to część wizyty?

Dom Marii w Efezie to katolickie sanktuarium na górze Koressos, zwanej też Bülbüldağı, około 7 km od Selçuk. Nie leży na terenie biletowanym Efezu, więc to osobna wyprawa. Dom odkryto w 1881 roku, kierując się opisami wizji Anny Katarzyny Emmerich. Od 1891 roku odnowili go lazaryści, a Kościół nigdy nie rozstrzygnął, czy to autentyczne miejsce.

Na miejscu zobaczysz małą kaplicę z ołtarzem i posągiem Maryi, a w pobliżu basen chrzcielny i tzw. ścianę życzeń, na którą wieszano karteczki i tkaniny. Od dawna przychodzą tu pielgrzymi chrześcijańscy i muzułmańscy. Co roku 15 sierpnia odbywały się tu pielgrzymki z okolicznej wsi Şirince. Dojazd z Selçuk zwykle odbywa się taksówką albo minibusem.

Co zobaczyć w muzeum w Selçuku?

Muzeum w Selçuku przechowuje większość przedmiotów znalezionych w Efezie. Posągi z fontanny Trajana przeniesiono właśnie tutaj. Najczęściej wskazywane eksponaty to posąg Artemidy z I wieku i tzw. Dama z Efezu z II wieku, przedstawiająca bogini z wieloma piersiami. W kolekcji są też przedmioty z motywami erotycznymi, a także drobne przedmioty z codziennego życia miasta.

Warto dołożyć do wizyty spacer po samym Selçuk. Na wzgórzu Ayasuluk stoją ruiny bazyliki św. Jana z VI wieku, zniszczonej w XI i XIV wieku. Według tradycji w okolicy ukrywała się grupa młodych chrześcijan, tzw. Siedmiu Śpiących, którzy wyszli z jaskini po trzech stuleciach. Muzeum najlepiej zwiedzać po Efezie, żeby łatwiej rozpoznać przedmioty z konkretnych miejsc.

Ile kosztuje wejście i czy opłaca się Museum Pass?

Aktualną cenę wejścia do Efezu oraz dopłaty do domów tarasowych najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie obiektu lub w kasie na miejscu. Godziny zwiedzania zmieniają się w ciągu roku, dlatego przed wyjazdem trzeba je sprawdzić na oficjalnej stronie obiektu. Bilet do domów tarasowych kupuje się osobno, a ich godziny otwarcia są o godzinę krótsze niż dla reszty terenu.

Turkey Museum Pass obejmuje wiele obiektów w całym kraju, a Aegean Pass działa tylko w regionie Morza Egejskiego. Pakiet ma sens, gdy w ciągu siedmiu dni odwiedzisz kilka innych atrakcji, bo zwykle ich bilety są tańsze niż wejście do Efezu. Aktualną cenę Turkey Museum Pass warto sprawdzić na jego oficjalnej stronie. Jeśli planujesz tylko Efez i Selçuk, zwykle wystarczy bilet pojedynczy.

Jak dojechać z Kuşadası i Izmiru?

Z Kuşadası do Efezu jest 19 km. Najczęściej jedzie się tam minibusem typu dolmuş albo taksówką, a to dobra wycieczka na jeden dzień. Przy bramach jest parking, więc dojazd samochodem też jest możliwy. Z lotniska Adnan Menderes ruiny są dostępne transportem lotniskowym, taksówką albo samochodem z wypożyczalni.

Panorama gęstej zabudowy miejskiej Izmiru położonej nad brzegiem błękitnej zatoki
Izmir, widok na miasto i zatokę ze wzgórza Kadifekale Fot. Rafaela Ely, CC BY 2.0
Panorama nadmorskiego miasta Kuşadası z gęstą zabudową na wzgórzach i błękitnym morzem
Kuşadası, panorama centrum miasta nad zatoką Fot. jpitha, CC BY-SA 2.0

Z Izmiru zwykle jedzie się do Selçuk albo bezpośrednio pod bramy Efezu. Kuşadası leży 95 km na południe od Izmiru, więc dla wielu osób wygodniej jest zacząć od Efezu niż od samego kurortu. Połączenia i rodzaje autobusów zmieniają się, dlatego przed wyjazdem sprawdź je w lokalnym przewoźniku albo w aplikacji transportu w regionie.

Kiedy najlepiej jechać i od czego zacząć planowanie?

Efez jest otwarty przez cały rok. Klimat śródziemnomorski jest tu gorący i suchy latem, a łagodny i deszczowy zimą. Poniższa tabela pochodzi z Selçuk, z lat 1991 do 2020, i dobrze oddaje warunki także w Efezie.

Miesiąc Średnia maksymalna (°C) Opady (mm)
Styczeń 13,6 124,2
Luty 14,9 103,0
Marzec 17,9 71,8
Kwiecień 21,9 46,8
Maj 26,8 31,7
Czerwiec 31,8 7,5
Lipiec 34,6 1,0
Sierpień 34,6 0,3
Wrzesień 30,6 17,3
Październik 25,7 43,2
Listopad 19,8 95,1
Grudzień 14,8 125,0

Najsuchszy jest sierpień, a najbardziej mokry grudzień. W lecie w południe termometr pokazuje 36 do 37 stopni Celsjusza, a na terenie jest mało cienia. Zacznij od sprawdzenia godzin i cen, potem ułóż trasę, a na koniec dodaj domy tarasowe i Dom Marii, jeśli zostanie czas. Nakrycie głowy przyda się nawet w pochmurny dzień.

Odpowiedzi na częste pytania

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Efezu?
Trasa główna jest długa, a przy zabytkach warto się zatrzymać, więc na zwiedzanie najlepiej zaplanować cały dzień. Domy tarasowe i muzeum w Selçuku wydłużają wizytę.
Czy Dom Marii jest w cenie biletu do Efezu?
Nie. Sanktuarium leży na górze Koressos, poza terenem biletowanym Efezu, więc to osobna wizyta.
Czy domy tarasowe są w cenie zwykłego biletu?
Nie, to jedyny obiekt w Efezie z dodatkową opłatą. Trzeba go kupić osobno.
Jak chronić się przed słońcem w Efezie?
Teren ma mało cienia, a promieniowanie UV przechodzi przez chmury. Przydaje się szeroki kapelusz nawet przy pochmurnej pogodzie.
Czy Efez jest blisko Kuşadası?
Od kurortu dzieli go 19 km. Wycieczka z Kuşadası zajmuje jeden dzień, a na miejsce dojeżdża się minibusem albo taksówką.
Prześlij znajomym
Obok tego tekstu

Przeczytaj też