Gdzie kupić pamiątki z Turcji?
Najbardziej znanym miejscem na pamiątki jest Wielki Bazar, po turecku Kapalıçarşı, w stambulskiej dzielnicy Fatih. To kryty targ z 61 krytymi ulicami, położony w obrębie murów miejskich. Dojedziesz tam z dzielnicy Sultanahmet lub Sirkeci tramwajem, wysiadając na przystanku Beyazıt-Kapalıçarşı. Bazar ciągnie się mniej więcej z zachodu na wschód, między meczetami Beyazit i Nuruosmaniye.
Na miejscu łatwo się zgubić. Labirynt uliczek powstał po pożarach i trzęsieniach ziemi, bo odbudowy prowadzono bez ogólnego planu. Najbardziej splątana jest zachodnia część, gdzie drogi przecinają się pod różnymi kątami. Przed wejściem zapamiętaj, przy której bramie wchodzisz, i ustal punkt, do którego wrócisz.
Dawniej w bazarze sprzedawano towary według branż. Każda ulica nosiła nazwę zawodu, który tam wykonywano. Ta zasada zniknęła stopniowo, ale do dziś w niektórych ciągach handlowych widać skupienie podobnych sklepów. Zakupy warto połączyć ze zwiedzaniem tej samej dzielnicy, bo bazar leży blisko zabytków Stambułu.
Jeśli zostaje ci czas na inne miejsca, przydadzą się wskazówki z tekstu o atrakcjach Turcji.
Ceramika Iznik: skąd nazwa i czym się wyróżnia?
Ceramika Iznik nosi nazwę od miasteczka İznik w Anatolii, gdzie ją wytwarzano. Produkowano ją od ostatniej ćwiartki XV wieku do końca XVII wieku. Pierwowzorem była chińska porcelana, którą osmańscy sułtani bardzo cenili. Tureccy wytwórcy nie potrafili jednak robić porcelany, więc wyrabiali fritware, czyli ceramikę z masy złożonej głównie z krzemionki i szkła.
Wzory są tureckie, a nie chińskie. Z czasem rysunek stał się luźniejszy i bardziej płynny. W XVI wieku dodano kolory: najpierw turkus, a potem bladozieloną i bladofioletową barwę. Najbardziej charakterystyczny jest kobaltowy wzór malowany pod przezroczystą, ołowiową glazurą.
Kafle z Iznik zdobią wiele budowli w Stambule, w tym meczety, grobowce i części pałacu Topkapı. Błękitny Meczet, czyli meczet Sułtana Ahmeda, ukończono w 1616 roku właśnie z takimi kaflami. Zobaczysz je więc w mieście, zanim trafisz na bazar.
Ceramika Iznik: na co uważać przy zakupie?
Większość zachowanych dawnych naczyń Iznik znajduje się w muzeach poza Turcją. Na bazarze trafisz więc raczej na nowe wyroby w tym stylu. Oryginał z XVI wieku to zupełnie inna kategoria niż współczesna pamiątka, dlatego nie kupuj ceramiki w przekonaniu, że to zabytek.
Nazwa "iznik" bywa używana szeroko. Obejmuje też ceramikę z Kütahyi, innego ośrodka w Anatolii. Przez długi czas historycy sztuki mieli trudność z rozróżnieniem stylów, więc sprzedawcy często posługują się nazwą ogólną. Przy zakupie pytaj, co dokładnie kupujesz i z jakiego ośrodka pochodzi wyrób.
Wybieraj sklep, który potrafi opisać wyrób. Sprawdź wzór, bo kobaltowa dekoracja pod szkliwem jest typowa dla dawnej ceramiki. Jeśli sprzedawca mówi tylko ogólnie o pamiątce z Turcji, poszukaj innego stoiska.
Nazar: amulet przed złym okiem
Nazar to amulet z kamienia lub szkła. Według wierzeń ma chronić przed złym okiem, czyli przed złym spojrzeniem. Wiele osób wybiera go jako drobny prezent, bo zajmuje mało miejsca w bagażu.

Nazwa nazar oznacza też imię męskie, więc w tekstach o Turcji może pojawić się w innym znaczeniu. Na bazarze chodzi jednak o sam amulet. Sprzedawcy oferują go w różnych wielkościach i formach.
Przy wyborze zwróć uwagę na materiał. Amulety z kamienia i ze szkła wyglądają inaczej i mają różną wagę. Dla obdarowanego liczy się też symbol, więc wybierz taki, który będzie mu się podobał na co dzień. Zanim kupisz, zastanów się, czy amulet ma wisieć w domu, czy być noszony.
Tekstylia i jedwab: co kupowano w bedestenach?
Tkaniny i jedwab mają w historii Wielkiego Bazaru długą tradycję. Sułtan Mehmed II kazał wznieść budynek przeznaczony do handlu tekstyliami i klejnotami, nazwany Cevâhir Bedestan. Z czasem tekstylia przeniesiono do Sandal Bedesten, który stał się głównym centrum handlu jedwabiem.
Nazwa Sandal pochodzi od nici tkanej w Bursie, która miała barwę drzewa sandałowego. Wewnętrzny bedesten przeznaczono na najcenniejsze towary, w tym wyroby jubilerów. Oba budynki zamykano żelaznymi bramami, co chroniło towar przed kradzieżą.
Dawne bedestenie były słabo oświetlone, dlatego otwierano je tylko na kilka godzin dziennie. Przy zakupie tkanin oglądaj je zawsze przy dobrym świetle, bo w ciemnym sklepie trudno ocenić kolor i splot. Zwróć też uwagę na wykończenie brzegów i równość tkania, bo to szybko pokazuje różnicę między lepszym a słabszym towarem.
Przyprawy i oliwa: gdzie je kupić?
Przyprawy i zioła miały w Wielkim Bazarze własne miejsce. Targ z przyprawami stał przy jubilerach, a z czasem handel nimi skupił się w Bazarze Egipskim, który leży w Stambule niedaleko Złotego Rogu. Jeśli szukasz przypraw, to tam warto zacząć.

Oliwę z oliwek kupisz przede wszystkim w regionach nad Morzem Egejskim. Tamtejsze wybrzeże słynie z srebrzystych gajów oliwnych, a obok nich stoją greckie i rzymskie ruiny. Kupując oliwę na wybrzeżu, sprawdzaj, czy sprzedawca podaje pochodzenie produktu.
Przy przyprawach zwracaj uwagę na szczelne opakowania. Lepiej wybrać mniejsze porcje, bo ułatwia to pakowanie i przewóz. Oliwę warto zapakować w szczelne butelki, owinięte w ubranie, żeby nie pękły w walizce.
Jak się targować na bazarze?
Dawniej w Wielkim Bazarze sprzedawcy siedzieli na drewnianych diwanach przed swoimi półkami. Klient mógł usiąść, porozmawiać i napić się herbaty albo kawy po turecku. Reklam wtedy nie było, więc rozmowa przy herbacie była podstawą kupna.
Targowanie zaczyna się od obejrzenia tego samego przedmiotu w kilku sklepach. Porównaj ceny, zanim zaproponujesz swoją kwotę. Pytaj o wykonanie i materiał, bo to pozwala uzasadnić, dlaczego płacisz tyle, a nie więcej.
Spokojny ton działa lepiej niż nalegania. Jeśli sprzedawca nie zgadza się na twoją kwotę, możesz odejść. W sąsiednich sklepach zwykle znajdziesz podobny towar. Orientacyjne koszty wyjazdu, w tym wydatki na zakupy, opisuje tekst o cenach w Turcji.
Podróbki i cło: co wolno przywieźć do Polski?
Na bazarach łatwo trafić na towary podrabiane, zwłaszcza markowe torebki, zegarki i odzież. Nie licz na to, że sprzedawca potwierdzi ich autentyczność. Zasady dotyczące podróbek zależą od rodzaju towaru i ilości, dlatego przed zakupem sprawdź je na oficjalnej stronie służby celnej kraju, który odwiedzasz, gdzie opisano zasady wwozu towarów i cła.

Przy zakupach zachowuj paragony, bo ułatwiają wyjaśnienie wartości przedmiotów przy kontroli. Zasady wwozu pamiątek i opłat celnych zmieniają się, więc nie opieraj się na tym, co usłyszysz na bazarze.
Drobne przedmioty, takie jak nazary, zajmują mało miejsca w bagażu. Większe naczynia lepiej owinąć w miękki materiał i spakować w środku walizki, z dala od krawędzi.
Od czego zacząć planowanie zakupów?
Zacznij od listy tego, co chcesz przywieźć, bo lista podpowie, gdzie szukać. Ceramikę i nazary znajdziesz w Wielkim Bazarze, przyprawy w Bazarze Egipskim, a tkaniny i jedwab przy historycznych bedestenach w obrębie tego samego targu.
Zostaw w planie zapas czasu, bo labirynt uliczek potrafi zaskoczyć. Aktualne godziny otwarcia Wielkiego Bazaru Kapalıçarşı sprawdź przed wyjazdem na oficjalnej stronie bazaru.
Jeśli dopiero wybierasz kierunek podróży, pomocne będzie porównanie Turcji i Egiptu, które pokazuje różnice w planowaniu wyjazdu.
